Ordinal Fayda Teorisi – 2. Aşama: Bütçe Doğrusu

Kardinal fayda yaklaşımının gerçeklerden uzak, zorlamaya dayalı varsayımları iktisatçılar tarafından eleştirilmiş ve soyut olan fayda kavramının sayısal ölçümü düşüncesinin gerçek dışı olduğunu belirtmişlerdir. Bunun üzerine gerçeklere daha uygun olan bir yaklaşım geliştirilmiştir.

Varsayımları;

  • Ordinal fayda yaklaşımına göre faydanın sayısal olarak ölçülemeyeceği, ancak tüketicinin mallardan elde edeceği faydaları sıralamaya tabi tutabileceği iddia edilmektedir.
  • Ayrıca malların faydası objektif değil, sübjektiftir, yani kişiden kişiye ve aynı kişi için tüketim zamanına göre malların faydası değişiklik gösterebilir.
  • Bir malın tüketimi diğer malın faydasını etkiler.
  • Önemli ordinalist iktisatçılar arasında Edgeworth, Antonelli ve Fisher gösterilebilir.
  • Ordinal fayda yaklaşımına göre tüketiciler üç aşamada dengeye ulaşmaktadırlar. Şimdi bu aşamaları inceleyelim.

1. Aşama: Farksızlık Eğrisi / Kayıtsızlık Eğrileri

2. Aşama: Bütçe Doğrusu

3. Aşama: Tüketici Dengesi

  1. Aşama: Bütçe Doğrusu

Birinci aşamada iki önemli eksiğimiz bulunmakta. Tüketici tüketim kararı verirken gelirini (bütçesini) ve tüketeceği malların fiyatlarını dikkate alır. Gelir ve malların fiyatını bu aşamada denkleme dahil ediyoruz. Hemen şunu belirtelim: TUmax hedefleyen tüketici gelirinin tamamını harcamak zorundadır. Tasarruf yaparsa max faydaya ulaşamaz, çünkü tüketim arttıkça TU artar. Ayrıca bu denklemde borçlanma gibi bir durum da söz konusu değil. Sadece gelirin tamamı harcanacak. Bütçe doğrusunu çizebilmek için gelirin tamamıyla satın alınabilecek max X malı ve Y malı miktarlarını belirleriz. Daha sonra iki max noktayı birleştirip bütçe doğrusunu çizeriz.

Örnek:

Gelir (M): 100 TL        X’in Fiyatı (Px): 5 TL    Y’nin Fiyatı (Py): 10 TL

M/Px = 100/5 = 20 br X malı (tüketicinin bütçesiyle satın alabileceği max X miktarı)

M/Py = 100/10 = 10 br Y malı (tüketicinin bütçesiyle satın alabileceği max Y miktarı)

Bütçe doğrusunu şu şekilde tanımlayabiliriz: Belli bir dönemde tüketicinin bütçesiyle iki maldan satın alabileceği max mal miktarlarını birleştiren geometrik şekle bütçe doğrusu adı verilir. Rasyonel tüketici iki maldan tüketeceği mal bileşimlerini mutlaka bütçe doğrusu üzerinde belirlemek durumundadır. Eğer doğrunun içinde bir yerde tüketim kararı alırsa bu durumda tasarruf yapmış olur, daha az tüketim yapar ve dengeye ulaşamaz. Doğrunun dışındaki bir nokta ise tercih bölgesi olamaz, çünkü gelir yetmemektedir. Bütçemiz doğru ile sınırlıdır.

Dönemler Arası Bütçe Doğrusundaki Değişmeler

  1. Gelirin Değişmesi

Dönemler arası incelemeye geçildiğinde birinci değişiklik olarak, malların fiyatları sabitken, tüketici geliri değişebilir. Böyle durumda yeni bütçe doğrusu eskisine göre paralel olarak değişir, yani bütçe doğrusunun eğimi değişmez.

Örnek; M1 = 100 TL, M2 = 200 TL, M3 = 50 TL, Px = 5 TL, Py = 10 TL olsun. Bu verilere göre bütçe doğrunu çizelim.

  1. Malların Fiyatının Aynı Oranda ve Aynı Yönde Değişmesi

Bütçe doğrusundaki ikinci değişiklik, dönemler arasında gelir sabitken malların fiyatının aynı oranda artması veya azalmasıdır.

Örnek; M = 100 TL, Px1 = 5 TL, Py1 = 10 TL, ikinci dönemde malların fiyatları iki katına çıkarak Px2 = 10 TL, Py2 = 20 TL, olsun. Üçüncü dönemde ise fiyatlar %50 ucuzlayarak

Px3 = 2,5 TL, Py3 = 5 TL olsun. Bu verilere göre bütçe doğrunu çizelim.

Çizimden de görüleceği gibi dönemler arasında gelir sabitken malların fiyatları aynı oranda artar ya da azalırsa bütçe doğrusu yine paralel olarak değişiyor, yani eğim aynı kalıyor. Aynı gelir değişikliğindeki etki ortaya çıkıyor.

  1. Gelir ve Bir Malın Fiyatı Sabitken Diğer Malın Fiyatının Değişmesi

Gelir ve bir malın fiyatı dönemler arasında sabitken diğer malın fiyatının arttığını ya da azaldığını varsayalım.

Örnek; M = 100 TL, Px1 = 5 TL, Py = 10 TL, ikinci dönemde X malının fiyatının Px2 = 10 TL ve üçüncü dönemde de Px3 = 2,5 TL olduğunu varsayalım. Bu verilere göre bütçe doğrunu çizelim.

Gelir ve Y malının fiyatı sabit olduğu için Y malından alınabilecek max miktar değişmeyecektir. X malının fiyatı ucuzladığında daha çok X malı alınabileceği için 20 br den 40 br’e çıkacak ve bütçe doğrusunun eğimi azalacak (mavi bütçe doğrusu), X malının fiyatı arttığında ise daha az X malı alınabileceği için Bütçe doğrusu orjine yaklaşacak ve eğimi artacaktır (kırmızı bütçe doğrusu).

Bu makalede aşağıda yer alan kaynaklardan dolaylı veya direkt olarak faydalanılmıştır. Aşağıda yer alan kaynaklarında incelenmesi faydalı olacaktır.

Kaynaklar:

Gökdemir, L., “Ders Notu”, https://www.artvin.edu.tr/files/user_files/files/a806773ac876dd7 2d36b61e7e285f977.pdf, İnönü Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü [Ziyaret Tarihi: 18.01.2017]

 

 

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*