Kardinal Fayda Teorisi ve Eş Marjinal Fayda Prensibi

Bu yöntemin varsayımları şunlardır:

  1. Tüketimden elde edilen fayda sayısal olarak ölçülebilir,
  2. Faydanın ölçü birimi utildir (util İngilizce utility kelimesinden gelmekte ve fayda anlamı taşımaktadır),
  3. Fayda objektiftir, bir maldan aynı miktarda tüketen herkes aynı faydayı elde eder,

Eğer yukarıdaki varsayımlar doğru ise o halde tüketici için bir sorun kalmamakta. Rasyonel tüketici ihtiyacı olan malları fayda sıralamasına tabi tutar ve gelirini en yüksek faydalı maldan en düşük faydalı mala doğru harcar. Böylece toplam faydasını maksimum yapmış olur. Önemli kardinalist iktisatçılar Walras, Jevons ve Gossen’dir.

Kardinal Fayda Teorisi temel olarak üç kavram üzerine inşa edilmiştir;

  • Toplam Fayda
  • Marjinal Fayda
  • Azalan Marjinal Fayda

Toplam Fayda (TU) : Kişinin bir dönem boyunca bir malın tüketiminden elde ettiği faydaya verilen addır.

Marjinal Fayda (MU) : kişinin her ilave birim mal tüketmesi sonucu toplam faydada meydana gelen değişikliktir. Bir başka ifadeyle tüketilen son birim maldan elde edilen fayda anlamına gelir. Parçaların faydası diyebiliriz. Parçaların faydası toplandığında toplam faydaya (TU) ulaşılır. Toplam fayda fonksiyonunun birinci türevi bize marjinal faydayı verir.Marjinal faydanın ilk kullanım hariç, “0”’a eşit olduğu duruma, “doyum noktası” adı verililr. Sahip olduğu gelir ile satın alabileceği en iyi mal sepetini satın almayı amaçlayan bir tüketici, bir malı doyum noktasında, içerecek bir noktada ya da aşan bir noktada asla satın almaz.

Tüketicinin belirli bir dönemde kullandığı mal miktarı arttıkça, elde ettiği (her ilave birim için) fayda azalır. Marjinal faydanın bu giderek azalması durumuna azalan marjinal fayda ilkesi adı verilir.

Gossen, tüketim ile fayda arasındaki ilişkiyi ve tüketicinin nasıl dengeye ulaşacağını Gossen Yasaları ile açıklamıştır.

I.Gossen Yasası

Tüketilen mal miktarı arttıkça toplam fayda (TU) artar, marjinal fayda (MU) ise azalır. Gayet mantıklı ve doğru bir tespittir. Fayda, tüketimden aldığımız haz olduğuna göre, tüketim arttıkça o mala duyulan ihtiyacın şiddeti azalacağı için maldan alınacak haz azalmaya başlar (MU azalır), ancak parçaları faydasını topladığımızda toplam fayda artar.

Örnekte dikkat edilmesi gereken özellikler şunlardır;

1) Tüketilen su miktarı arttıkça bireyin su ihtiyacının şiddeti azalmaya başlar, bu nedenle aldığı haz (MU) giderek azalır. Her ne kadar parçaların faydası azalsa da toplam fayda (TU) artar.

2) Toplam fayda max. olduğunda marjinal fayda sıfır olur. TUmax iken MU=0 olur (5. bardak su).

3) Tüketici 4 bardak su içtiğinde su ihtiyacı doyuma ulaşmaktadır. 5. Bardak suyun tüketiciye bir faydası ya da zararı yok, 6. Bardak su ise tüketiciye zarar vermektedir.

Dikkat edilirse 5. ve 6. bardak sularda TU’nun artmadığı görülmektedir. Oysa Gossen yasasına göre tüketim arttıkça TU artmaktaydı. Bu durumu şu şekilde açıklayabiliriz. Her ne kadar teorik olarak yukarıdaki tabloyu versek de uygulamada hiçbir rasyonel tüketici 5. Ve 6. Bardak suyu içmez, çünkü hem 5. ve 6. Bardak sular için para harcanmakta, hem de hiç faydası yok (5. Bardakta MU=0), hatta fayda yerine zararı var (6. Bardak suyun faydası değil zararı var MU= -3). Bu davranış akılcı değildir.

Yukarıdaki tablonun şekillerini aşağıdaki gibi çizebiliriz.

II. Gossen Yasası (Eş Marjinal Fayda Prensibi):

Gossen ikinci olarak kardinal fayda yaklaşımına göre tüketicinin nasıl dengeye geleceğini- toplam faydasını nasıl maksimum yapacağını- formülle göstermiştir.

Denklemde (P), tüketilen malların fiyatlarını temsil etmektedir. Bu eşitliğe göre tüketici tüketmiş olduğu her bir malın marjinal faydasının o malın birim fiyatına bölümünü, diğer malın marjinal faydasının birim fiyatına bölümüne eşitlediğinde tüketimini durdurmalıdır, çünkü TU max. olmuş ve tüketici dengeye ulaşmış demektir. Toplam faydasını max. Yapmak isteyen tüketicinin gelirinin tamamını mallar arasında harcaması gerektiğini de söylemeliyiz, çünkü tasarruf, gelirin bir bölümünün harcanmaması anlamına gelir ki, daha az tüketim toplam faydanın azalmasına yol açar.

Bu makalede aşağıda yer alan kaynaklardan dolaylı veya direkt olarak faydalanılmıştır. Aşağıda yer alan kaynaklarında incelenmesi faydalı olacaktır.

Kaynaklar:

Anonim, 2017, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kardinal_Fayda_Teorisi, Vikipedi, [Ziyaret Tarihi : 18.01.2017]

Gökdemir, L., “Ders Notu”, https://www.artvin.edu.tr/files/user_files/files/a806773ac876dd7 2d36b61e7e285f977.pdf, İnönü Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü [Ziyaret Tarihi: 18.01.2017]

 

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*