Temel Bilgi ve Kavramlar

Ekonomi ilimi; insanların sonsuz ihtiyaçları karşısında, bunları karşılayacak mal ve hizmetlerin yeterli olmayışından (kıt oluşundan) ortaya çıkmaktadır. Ekonomi dilindeki kıtlık, tüm insanların ihtiyaçlarını karşılayacak miktarda olmayan her mal veya hizmet için kullanılır. Örneğin ülkemizde tonlarca buğday üretildiği halde, buğday kıt kaynaktır. Çünkü insanların tümünün ihtiyaçlarını karşılayamaz.

Her şeyden önce insan davranışları ile ilgilenir. Ekonomi “Çeşitli seçeneklere kullanılabilecek sınırlı kaynaklarla tatmin edilmek istenilen sonsuz ihtiyaçların karşılaştırılmasında insan davranışlarını inceleyen sosyal bir bilim dalıdır.

Bir faaliyetin ekonomik kılınması için ekonomik prensibe uyması gerekir. Ekonomik
prensip:

Maksimizasyon: Belirli bir emek veya belirli miktarda kaynak kullanılarak en yüksek faydaya ulaşmaktır. Başka bir ifadeyle eldeki kaynaklarla en yüksek tatmini sağlamaktır.

Minimizasyon: Belirli bir amaca en az masrafla ulaşmaktır. Hedefe en az çaba ile ulaşmak şeklinde de tanımlanabilir.

1- Ekonomik Sorunlar:

Ekonomik sorunları 5N 1K ile ele alacak olursak;

Ne (hangi mallar) ?

Ne kadar? 

Nasıl (üretim yöntemi) ?                   =====>       5N 1K

Nerede üretilecek? 

Niçin (üretim kimler için yapılacak) ?

Kalkınma (ekonomik kalkınma) nasıl gerçekleşecek?

a) Hangi mallar? b) Ne kadar?

 Açıklama: http://www.aykutors.com/images/ekonomi/iktstnokta.png

Şekil – Üretim olanakları / Tam istihdam / Üretim imkânları eğrisi

Boyalı alan teknolojik yapı ve faktör donanımı veri iken üretimi mümkün mal kombinasyonlarını göstermektedir. Boyalı alanın dışında kalan herhangi bir noktanın ifade ettiği üretim düzeyi üretim faktörleri yetersiz kalacağından mümkün değildir. Boyalı alan içinde kalan herhangi bir noktaya denk düşen üretim düzeyleri ise mümkün olmakla birlikte sahip olunan üretim faktörlerinin bir bölümünün kullanılamadığı bir üretim kombinasyonunun söz konusu olduğunu diğer bir deyişle bazı üretim faktörlerinin atıl kaldığını gösterir. Bu durumda en etkin üretim düzeyi boyalı alan ile boyasız alanı ayıran çizginin üstündeki herhangi bir noktadır. Çizginin üstünde hangi üretim kombinasyonunun seçileceğini ise toplumun tercihleri belirler.

c) Nasıl? d) Nerede?

Üretimde bulunurken ülke olanaklarını dikkate alarak, o ülkede bol ve ucuz olan üretim faktörlerinden daha çok yararlanılan emek yoğun (ekstansif) veya sermaye yoğun (entansif) yöntemler kullanılmalıdır. Örneğin; çapalama, ekim, hasat işlemleri elle de yapılabilir makine ile de yapılabilir.

e) Kim için?

Üretimin kimler için yapılabileceği sorusu da aslında bir gelir dağılımı (bölüşüm) sorunudur. 

f) Ekonomik kalkınma nasıl gerçekleşecek?

Bir ülkenin sahip olduğu kaynak miktarını arttırarak veya kalitesini yükselterek üretim imkanları eğrisin genişletilmesi veya üretim teknolojisini ve kurumsal yapıyı değiştirerek daha yüksek üretim düzeylerine ulaşmasına ekonomik büyüme denir. Büyüme milli gelirdeki net artış olarak da ifade edilebilir. Milli gelir net artış oranı / net büyüme oranı (N.B.O.);

 N.B.O.= ∆Y/Y – ∆N/N

 Y: milli gelir, ∆Y: Milli gelirdeki artış, N:nüfus, ∆N: nüfus artış miktarı

 

GSYİH dikkate alınarak ülkelerin gelişmişlik sıralaması aşağıdaki şekilde yapılmaktadır.  

Gelişmiş ülkeler (kişi başına yıllık GSYİH > 10.000 dolar)

  • Gelişmekte olan ülkeler (kişi başına yıllık GSYİH 400 – 10.000 dolar)

  • Az gelişmiş olan ülkeler (kişi başına yıllık GSYİH < 400 dolar)

Dünyanın en gelişmiş 7 ülkesi D7 (Developed 7 countries) olarak anılmakta olup, bunlar: ABD, Japonya, İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya ve Kanada’dır.

2- Ekonomi Biliminde Yöntem

Ekonomi biliminde belirli kural ve kanıtlara varmak için genellikle tümevarım (endüksiyon) ve tümdengelim (dedüksiyon) olmak üzere iki yönteme başvurulur. Tümevarımda özelden genele çıkarım yapılırken, tümdengelim de genelden özele inilir. Günümüzde bu iki yönetim birleştirilmiş, “Mantıksal
(Akılcı) Model
” kullanılmaktadır.

3- Temel Kavramlar

 İhtiyaç

  • Karşılanmadıkları zaman acı ve üzüntü veren, tatmin edildiklerinde ise zevk ve haz veren duygulara “ihtiyaç” denir

  • Ekonomide ise, kıt mallarla karşılanan ve elde edilmeleri bir emek ve masraf gerektiren her türlü ekonomik ihtiyaçtır

  • Zorunlu ve zorunlu olmayan (lüks veya ikinci derece ihtiyaçlar olmak üzere ikiye ayrılır

  • Özellikleri;

    • İhtiyaçlar çok çeşitli ve sonsuzdurlar

    • İhtiyaçlar şiddet bakımından farklılık gösterir

    • İhtiyaçlar farklı doyma özelliğine sahiptir.

    • İkame edilebilirlerdir.

Kaynak / Üretim Faktörleri

  • İnsanların ihtiyaçlarını gideren her türlü mal ve hizmeti elde etmeye yada mevcut malların faydasını arttırmaya yarayan unsurlara kaynak veya üretim faktörü denir

  • Doğal kaynaklar, arazi, iklim ve biyolojik güç

  • Emek ve işgücü, üretimde yer alan her türlü beşeri kaynak

  • Sermaye, her türlü üretilmiş üretim aracıdır. Bizzat insanlar tarafından üretilmiştir. Para, tahvil, hisse senedi, hayvan, bina, makine vb.

  • Müteşebbis (girişimci), diğer üç kaynağı bulan, bir işi düşünüp planlayan, üretimi gerçekleştiren, organize eden unsurdur.

Mal ve Hizmet

  • İnsanların ihtiyaçlarını doğrudan ve dolaylı yoldan karşılayan maddi olan şeylere mal,

  • İnsanların ihtiyaçlarını doğrudan ve dolaylı yoldan karşılayan maddi olmayan şeylere hizmet denir.

  • Ekonomik mallar ve serbest mallar (hava,
    su vb.) olarak ayrılabilir.

Fayda

  • Mal ve hizmetlerin ihtiyaçları giderme özelliğidir.

  • Bir tüketicinin belirli bir dönemde (bir saat, bir gün, bir hafta, bir yıl) belirli bir maldan tükettiği miktar arttığında her ilave birimin toplam faydada yaptığı değişiklik olan marjinal fayda giderek azalmaktadır.

  • Marjinal Faydanın bu azalış seyri tüketilen her mal ve her tüketici için, her yerde geçerlidir.

  • Gossen Kanunu olarak da bilinen bu olayın evrensel olduğunu belirtmek için azalan marjinal fayda kanunu denilmektedir.

  • Azalan Marjinal fayda kuralının geçerli olduğu bir durumda, bir mal ya da hizmet, ilk biriminden itibaren tüketilmeye başlandığında toplam fayda azalan bir hızla artarken, marjinal fayda, ilk birimden itibaren azalmaktadır. Marjinal fayda ile toplam fayda arasındaki ilişkileri aşağıda şekil üzerinde inceleyebiliriz.

 Açıklama: Toplam ve Marjinal Fayda

Değer ve değer paradoksu

  • Değer (kıymet), ekonomik mal ve hizmetlere verilen nispi önemdir.

  • Kullanım değeri (kişinin verdiği önem) ve mübadele (değişim) değeri olarak ikiye ayrılır

  • Değeri marjinal fayda ile açıklayan görüşler: A.Smith başta olmak üzere değerin malın faydalılığı ile aynı oranda arttığını savunmaktadır.

  • Değeri kıtlık ile açıklayan görüşler: Gossen “değer nedretten (kıtlıktan) doğar” şeklinde ifade eder. Değer paradoksu faydalı ekmek ve suyun yanında, faydası az olan lüks ihtiyaçların değerli olmasından doğar. Buda kıtlıkla açıklanabilir. Bir malın değerli olması için faydalı olması yeterli değil aynı zamanda kıtta olması gerekmektedir.

  • Değeri azalan marjinal fayda ile açıklayan görüşler: Bir malın miktarı arttıkça marjinal faydası ve buna bağlı olarak değeri azalmaktadır.

Fiyat

  • Herhangi bir ekonomik mal veya hizmetin, mübadele değerinin para ile ifade edilmesine fiyat denir.

Üretim

  • Ekonomik (kıt) malların gerek miktarını ve gerekse faydasını arttırmaya yönelik faaliyetlerin tümüne üretim denir.

  • Fayda arttırıcı faaliyetler: şekil değişikliği; mekan değişikliği; zaman değişikliği; mülkiyet değişikliğidir.

Gelir ve Servet

  • Emek geliri è Ücret

  • Doğal kaynaklardan elde edilen gelir è Rant=Kira

  • Sermayeden elde edilen gelir è Faiz

  • Girişimci geliri è Kar

  • Bir kişi yada bir toplumun bellirli bir
    anda elinde bulundurduğu toplam mal ve hizmetler stokuna servet denir.

Tüketim ve Tasaruf

  • İnsanların ihtiyacının karşılanması
    amacıyla faydalı mal ve hizmetlerin kullanılmasıdır.

  • Gelirin tüketim amacıyla kullanılmayan kısmına tasarruf denir.

İndeksler

  • Nominal değerin (bir kişi veya ülkenin gelirinin parasal ifadesi iken) reel olarak ifadesinde (parasal gelirle satın alınabilecek mal ve hizmet miktarı) kullanılır.

     

    • Basit Fiyat İndeksi

      • Sabit esaslı indeks:

    Açıklama: C:\Users\aykut.ors\Desktop\1.PNG

      • Zincirleme (Değişir Esaslı) İndeks: Zincirleme fiyat endeksinde asıl amaç, fiyatın zamanda yıllık değişmelerini incelemek yani her bir yıl bir önceki yıla ait fiyatın ne oranda arttığını ya da azaldığını belirlemektir.

    Açıklama: C:\Users\aykut.ors\Desktop\2.PNG

    • Bileşik Fiyat İndeksi

      • Temel yıl ağırlıklı Laspeyres fiyat endeksi: Bu fiyat endeksinde sadece temel (baz) yıl ait miktarlar standard miktar sepetine koyulur yani temel yılına ait miktarlar sepeti önce cari yil fiyatlarıyla değerlendirilir ve ayni temel yılı miktarlari sepeti sonra temel yili fiyatlari ile değerlendirilir. Bu iki değer oranı Laspeyres Fiyat Endeksi’ni oluşturur.

    Açıklama: C:\Users\aykut.ors\Desktop\3.PNG

      • Cari yıl ağırlıklı Paasche fiyat endeksi: Bu fiyat endeksinde ise standard miktarlar sepeti (yani kullanılan miktar ağırlıkları) cari yıla aittir. Bu nedenle her yıl, kullanılan miktarlar değişirse, değişik miktarlar sepeti (ağırlıklar) kullanılır. Cari yıldakı endeksi bulmak için cari yıl miktarları cari fiyatlarla değerlendirilir ve ayni cari yıl miktarlari temel yıl fiyatları ile değerlendirilir; bu iki değerin oranı o cari yıl için Paasche fiyat endeksi olur

    Açıklama: C:\Users\aykut.ors\Desktop\4.PNG 

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*